Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Teşkilatı (UNESCO) 17 Ekim 2003 tarihinde Paris’te düzenlenen 32. Genel Konferansı’nda, Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi’ni kabul etmiştir. Türkiye 19 Ocak 2006 tarihli ve 5448 sayılı Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesinin Uygun Bulunduğuna Dair Kanunla bu sürece dâhil olmuş ve 27 Mart 2006 tarihinde resmen taraf olmuştur.

SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRAS

Somut Olmayan Kültürel Miras UNESCO tarafından; toplulukların, grupların ve kimi durumlarda bireylerin, kültürel miraslarının bir parçası olarak tanımladıkları uygulamalar, temsiller, anlatımlar, bilgiler, beceriler ve bunlara ilişkin araçlar, gereçler ve kültürel mekânlar biçiminde tanımlanmaktadır.

Kuşaktan kuşağa aktarılan bu miras, toplulukların ve grupların çevreleriyle, doğayla ve tarihleriyle etkileşimlerine bağlı olarak, sürekli biçimde yeniden yaratılır ve bu onlara  kimlik ve devamlılık duygusu verir; böylece kültürel çeşitliliğe ve insan yaratıcılığına duyulan saygıya katkıda bulunur. 

Somut Olmayan Kültürel Miras Alanları

a)     Somut olmayan kültürel mirasın aktarılmasında taşıyıcı işlevi gören dille birlikte sözlü gelenekler ve anlatımlar (destanlar, efsaneler, halk hikayeleri, atasözleri, masallar, fıkralar vb.),

b)     Gösteri sanatları (karagöz, meddah, kukla, halk tiyatrosu vb.),

c)     Toplumsal uygulamalar, ritüeller ve şölenler (nişan, düğün, doğum, nevruz, vb. kutlamalar),

d)     Doğa ve evrenle ilgili bilgi ve uygulamalar (geleneksel yemekler, halk hekimliği, halk takvimi, halk meteorolojisi vb. ),

e)     El sanatları geleneği (dokumacılık, nazar boncuğu, telkari, bakırcılık, halk mimarisi).

Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesinin Amaçları

•        Somut olmayan  kültürel mirası korumak;

•        Somut olmayan kültürel mirasın taşıyıcısı konumundaki toplulukların, grupların ve bireylerin  somut olmayan kültürel mirasına saygı göstermek;

•        Somut olmayan kültürel mirasın önemi konusunda yerel, ulusal ve uluslararası düzeyde  duyarlılığı arttırmak ve karşılıklı değerbilirliği  sağlamak;

•        Uluslararası işbirliği ve yardımlaşmayı sağlamak.(ortak dosya)

“Koruma” terimi, somut olmayan kültürel mirasın yaşayabilirliğini güvence altına alma anlamına gelir.

         Bu kavram;

·         kimlik saptaması,

·         belgeleme,

·         araştırma,

·         geliştirme,

·         güçlendirme,

·         örgün ve yaygın  eğitim yoluyla  kuşaktan kuşağa aktarma,

·         kültürel mirasın  değişik yanlarının canlandırılması gibi yöntemleri içerir.

SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRAS ENVANTER ÇALIŞMALARI

·         İnsan yaratıcılığının bir kanıtı olarak değeri,

·         Kültürel ve toplumsal gelenekler içerisindeki köklülüğü,

·         Belirtilen topluluk ya da grubu temsil niteliği,

·         Kaybolma riski.

Somut Olmayan Kültürel Miras Türkiye Ulusal Envanteri için İl Kültür ve Turizm Müdürlüklerinden gelen veriler, Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen bölgesel toplantılarla Uzmanlar Komisyonu tarafından değerlendirilerek UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının “Temsili” ve “Acil Koruma Gerektiren” Listelerine’ne sunulacak dosyalar hazırlanmaktadır.

 Uluslararası Düzeyde Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması

Somut Olmayan Kültürel Miras çalışmaları uluslar arası düzeyde UNESCO listelerine dosya hazırlık çalışmaları şeklinde yürütülmektedir. Bu listeler İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi, İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Acil Koruma Gerektiren Listesi ve Sözleşmeyi En İyi Yansıtan Program, Proje ve Faaliyet’lerdir.

İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi

Somut olmayan kültürel mirası daha gözle görülür kılmak, önemi konusunda bilinçlendirmeyi sağlamak  ve kültürel çeşitliliğe saygı içinde diyalogu desteklemek için, Taraf Devletlerin teklifi üzerine, insanlığın somut olmayan kültürel mirasının temsili bir listesi hazırlanır, bu liste güncellenir ve yayımlanır.

İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesine dâhil edilen başyapıtlarımız:

●    Mevlevi Sema Törenleri (2005)       

- Meddahlık: Hikaye söyleme sanatı olarak tanımlanan meddahlık geleneğinin en önemli unsuru olan “meddah”, topluluk önünde çeşitli hikayeler anlatan ve taklit sanatı yaparak halkı eğlendiren sanatçı anlamına gelmektedir.

- Mevlevi Sema Törenleri: Sema; Allah’a ulaşma yolunun derecelerini sembolize eden, içinde dinî öğe ve temalar barındıran ve bu haliyle ayrıntılı kural ve niteliklere sahip bir tören olarak tanımlanmaktadır.

Sema Töreni, Mevlevilik kültürünün doğru olarak aktarılabileceği mekânlarda gelenekten gelen Mevlevî Müziği eşliğinde icra edilir ve birbiriyle bütünlük içinde farklı tasavvufî anlamlar ifade eden kısımlardan oluşur.